ChatGPT ve Claude nasıl çalışıyor: tek sayfalık sözlük + 5 prompt

Carousel'deki 7 kavramın kısa sözlüğü, her birini işe çeviren 5 hazır prompt ve resmi kaynaklar. Rakamlar OpenAI ve Anthropic'in kendi sayfalarından (kontrol: 22 Ekim 2026).

Sözlük

Kavram	Ne demek	Sizin için
LLM (büyük dil modeli)	Çok büyük metin yığınıyla eğitilmiş, metin üreten model. ChatGPT ve Claude bunun üstüne kurulu.	Bir arama motoru değil; yazı üreten bir tahmin makinesi.
Token	Modelin okuduğu birim: kelime, kelime parçası ya da tek karakter. İngilizcede 1 token ≈ 4 karakter, 100 token ≈ 75 kelime (OpenAI). Diğer dillerde oran farklı.	Limit, fiyat ve bağlam token'la ölçülür. Gereksiz tekrar = boşa giden limit.
Bir sonraki kelime tahmini	Ön eğitimde modelin görevi metnin devamını tahmin etmek (Anthropic). Yine de ileriyi planlayabiliyor: şiirde kafiyeyi satırdan önce seçiyor.	Model sizin başlattığınızı sürdürür. Rolü, formatı ve bir örneği ilk mesajda verin.
Bağlam penceresi	Modelin çalışma belleği: o an görebildiği bütün metin. Her soru ve cevap birikir. Claude Opus 5.5'te 1M token'a kadar.	Claude'un kullanım limitini etkileyenlerden biri "mevcut sohbet uzunluğu". Konu değişince yeni sohbet.
Sıcaklık (temperature)	Rastgelelik ayarı. Yüksek = yaratıcı ve çeşitli, düşük = en olası cevap. Anthropic: 0'da bile cevaplar tamamen aynı çıkmaz.	Önemli soruyu 2-3 kez sorun; tutarsızlık uydurma işareti olabilir.
Eğitim tarihi (knowledge cutoff)	Modelin bilgisinin bittiği tarih. Claude Opus 5.5: güvenilir bilgi Haziran 2026'ya kadar.	Fiyat, sürüm, yasa, haber için web aramayı açın ya da sayfayı yapıştırın.
Web araması / RAG	Modelin cevap verirken dışarıdan belge ya da arama sonucu alması. Eğitim verisinin dışındaki bilgiye böyle ulaşır.	Güncel ve kaynaklı cevap istiyorsanız belgeyi verin ya da aramayı açın.
Halüsinasyon	Modelin kendinden emin ama yanlış cevap vermesi. OpenAI: testler tahmini ödüllendiriyor, "bilmiyorum" sıfır puan alıyor. Anthropic: Claude'un varsayılanı cevap vermemek; tanıdık gelen bir isim bunu bastırınca uyduruyor.	"Emin değilsen söyle" izni ve kaynak isteği yanlışı azaltır, sıfırlamaz.
Sistem promptu	Uygulamayı yapan şirketin her sohbetin başına koyduğu, sizin görmediğiniz talimat. ChatGPT'deki Özel Talimatlar (Custom Instructions) sizin için aynı işi görür.	Kim olduğunuzu ve nasıl cevap istediğinizi bir kez yazın.

5 hazır prompt

1. Uydurmayı azaltan: kaynak göster, emin değilsen söyle

Soru sormadan önce mesajın başına ekleyin.

Bu soruya cevap verirken emin olmadığın her yerde açıkça "emin değilim" de.
Uydurma bir rakam, isim, tarih ya da link yazma.
Her iddianın yanına kaynağını ve kaynaktaki ilgili cümleyi yaz.
Bir iddia için kaynak bulamazsan o iddiayı sil ve yerine [kaynak yok] yaz.

Sorum: [SORUNUZ]

2. Limiti koruyan: uzun sohbeti yeni sohbete taşı

Sohbet uzadığında ya da konu değiştiğinde, eski sohbetin sonunda çalıştırın; çıktıyı yeni sohbete yapıştırın.

Bu sohbeti yeni bir sohbete taşıyacağım. Yeni sohbette baştan anlatmama gerek kalmasın diye:
1. Amacımı tek cümleyle yaz.
2. Verdiğimiz kararları madde madde yaz.
3. Hâlâ açık olan soruları yaz.
4. Yeni sohbette bilmen gereken bütün rakam, isim ve kuralları yaz.
Toplam 15 maddeyi geçme. Sohbet geçmişini tekrar etme, sadece sonucu yaz.

3. Eski bilgiyi yakalayan: güncel mi kontrol et

Fiyat, sürüm, yasa, haber gibi değişen konularda.

Sorum: [SORUNUZ]

Cevap vermeden önce:
1. Bu konuda bilginin hangi tarihe kadar güvenilir olduğunu söyle.
2. Bu cevap o tarihten sonra değişmiş olabilir mi? Evet ise neden?
3. Değişmiş olabilirse web'de ara ve cevabı tarihli, linkli kaynakla ver.
Arama yapamıyorsan bunu açıkça söyle ve hangi resmi sayfaya bakmam gerektiğini yaz.

4. Tutarsızlığı yakalayan: cevapları kıyasla

Aynı soruyu 2-3 ayrı sohbette sorun, cevapları yeni bir sohbete yapıştırın.

Aşağıda aynı soruya aldığım 3 cevap var.
1. Üçünün de söylediği ortak noktaları listele.
2. Birbiriyle çelişen yerleri tek tek göster.
3. Çelişen her nokta için hangisinin doğru olma ihtimali daha yüksek, neden? Emin değilsen söyle.
4. Kontrol etmem gereken iddiaları ve nereden kontrol edeceğimi yaz.

Soru: [SORU]
Cevap 1: [...]
Cevap 2: [...]
Cevap 3: [...]

5. Kendi sistem promptunuz: Özel Talimatlar

ChatGPT: Ayarlar → Kişiselleştirme → Özel Talimatlar. Claude: Ayarlar → profil talimatları. Bir kez yazın, her sohbete uygulanır. Köşeli parantezleri doldurun.

Ben [mesleğiniz / ne iş yaptığınız]. Genelde [ne için kullandığınız] için soruyorum.
Cevaplarda:
- Önce kısa cevabı ver, sonra gerekiyorsa açıkla.
- Türkçe ve sade yaz, gereksiz giriş cümlesi kullanma.
- Emin olmadığın yerde "emin değilim" de; rakam ve tarih uydurma.
- Değişebilecek bilgide (fiyat, sürüm, yasa) bilginin tarihini belirt.
- Benden eksik bilgi gerekiyorsa tahmin etmek yerine sor.

Kaynaklar

Anthropic, LLM sözlüğü (token, bağlam penceresi, sıcaklık, ön eğitim, RAG): https://platform.claude.com/docs/en/about-claude/glossary
Anthropic, "Tracing the thoughts of a large language model" (27 Mart 2025): https://www.anthropic.com/research/tracing-thoughts-language-model
OpenAI, "Why language models hallucinate" (5 Eylül 2025): https://openai.com/index/why-language-models-hallucinate/

Not: Bu yöntemler uydurmayı azaltır, tamamen bitirmez. Önemli kararlarda bilgiyi kaynağından kontrol edin.

How ChatGPT and Claude work